حمله بر پدیده حفظ جای (ریزرف)
در حرم مکه
ترجمه و تفسیر: د. ابجدی
15 سپتامبر 2009
"برحسب گزارشاتی، مقامات عرب سعودی سعی دارند بر ضد پدیده ریزرف مکان برای نماز در بدل پول در زیارتگاه مکه (خانه خدا)، مجادله نمایند؛ مبلغ پرداختی برای نگهداشت (ریزرف) مکان در خلال ماه رمضان به 300 دولار می رسد.
مطبوعات سعودی می گویند که مقامات مسئول، دو شخصی را دستگیر نموده اند که به زیان علاقمندان برای ادای مراسم مذهبی در حرم مکه، مظنون به نگهداشت مکان برای نماز میباشند. هفته گذشته، یکی از فقها، مبادرت به چنین کاری را بدلیل اینکه با روح دیانت اسلامی منافات دارد، حرام دانست.
علمای شریعت و امام های مساجد می گویند که صف های اولی (نماز)، امتیازی هستند که نباید خرید و فروش گردند، بلکه می بایست از طریق سعی و استقامت بدان رسید.
وسایل ارتباط جمعی سعودی، مهاجرین و خارجی ها را متهم نمودند که در عقب اشاعه همین پدیده قرار دارند. در عربستان سعودی رسم شده است که هر وقتی بعضی از سنن دینی یا اجتماعی در معرض تهدید و خلاف کاری قرار میگیرند، خارجی ها را بدان متهم سازند.
با این وجود، نشریات سعودی کوشیدند به این نکته اشاره نمایند که، این خود سعودی ها هستند که از نگهداشت (ریزرف) جای در مسجد، سود می برند؛ همین ها میباشند که در فترات کوتاه قبل از نماز، حاضر میگردند تا صف های جلوی را اشغال کنند. بنا به مدارکی که نشریات سعودی انتشار داده اند، نرخ نگهداشت (ریزرف) جا، برحسب مدت زمانی که همان مکان قبلا ریزرف گردیده بود، تعیین میگردد. مقامات سعودی مبالغ هنگفتی را بغرض توسعه حرم (زیارتگاه مکه) و نوسازی متعلقات آن صرف نموده اند." ●
همین گزارش پیرامون ریزرف جای برای نماز در بدل پول کلان، که ترجمه آنرا در اینجا مطالعه نمودیم، امروز 15 سپتامبر در سایت بی.بی.سی به نشر رسیده است؛ البته عمل ریزرف یا نگهداشت جا و مکان در بدل پول، یک پدیده نو و ناشناخته ای نمیباشد. از نظر اقتصادی مبادرت به اینکار، در حکم ایفای یک نوع خدمات محسوب میگردد که با دریافت مقابل یا مزد ملازمت می یابد. نگهداشت جای خوب برای تماشای یک نمایش هنری در تیاتر، یک فیلم سینمایی، یک بازی جالب ورزشی در استدیوم، یک محل مناسب در قطار، در هواپیما ... بدلیل کثرت و تراکم تقاضا، بعضا
در بازار سیاه ایجاب پرداخت مبلغی بیش از آنچه مقرر است، را می نماید؛ نرخ مبلغ پرداختی متناسب است با اهمیت موضوع نمایش، موقعیت مکان و سطح و میزان تقاضای علاقمندان.
چنانچه می بینیم اینها همه عناصری از یک تعامل اقتصادی در قلمرو بازار میباشند، که مبدأ و غایت آن، سود است. سود هم با مالکیت خصوصی ملازمت داشته و چه بسا در تحت یک نظام مبتنی بر تولید کالایی بسیار تکامل یافته و مناسبات بازار، دیگر هیچ گوشته یی از زندگی انسان و جامعه انسانی را نمیشود تصور نمود که بیگانه با همین مقوله، اشکال و عرصه های کارکرد آن باشد. پس سود را نمیشود هیچگاهی، بگونه یک جبر غیر اقتصادی،
با معیارها و ارزش های اخلاقی مذهبی و غیر مذهبی، تحلیل و ارزشیابی کرد.
از همین زاویه است که عملکرد آنعده از اتباع تجارت پیشه سعودی را نیز که با ریزرف صفوف جلوی برای نمازگذاران در حرم، کسب سود می نمایند، میشود بگونه ای درک نمود؛ چون برای اینکار، آنها هم برنامه ریزی میکنند، صرف وقت می نمایند، و زودتر از همه خودشان را به مسجد حرم رسانیده تا با اشغال مکان های مناسب در صفوف اولی، بتوانند خدمات شانرا برای نمازگذارانی عرضه دارند که هزاران کیلومتر مسافه را پشت سرگذارده تا به زیارت خانه خدا نایل، و در آنجا بعبادت بپردازند؛ آنانی که توانایی آنرا دارند و حاضر هستند که برای برخورداری از چنین خدماتی، تا 300 دولار هم پول پرداخت نمایند، ارزش همین خدمات را بخوبی درک نموده اند. از اینجاست که دو طرف معامله، آزادانه و خوش به رضا آماده گردیده اند، تا وارد یک عملیه داد و ستد در قلمرو اقتصاد بازار آزاد گردند؛ اگر چنین عملی را نتوان با معیار های ارزشی فقهای شرع و امامان مساجد توجیه کرد؛ با ارزش های سرمایه دارانه و معیار های اقتصاد بازار آزاد، میشود آنرا فهمیده و درک نمود.
اینکه نرخ مکان های ریزرف شده در ماه رمضان جاری به اوج خودش یعنی به 300 دولار میرسد، خود مبین کارکرد قانونمندی های اقتصاد بازار است. گفته میشود که در موسم حج درعربستان سعودی که شش ماه کامل را احتوا می نماید، بازار اقتصادی هم بطرز چشمگیری پر رونق میگردد؛ در همین موسم است که مردم در مکه، دست بیک فعالیت اقتصادی پر دامنه ای زده ــ از اجاره خانه و اماکن رهایش برای زیارت کنندگان مسلمان تا عرضه کالا های مورد نیاز شان ــ و از این رهگذر سود های خیلی بالایی کسب می نمایند که با آن، می توانند شش ماه دیگر سال، بدون کدام فعالیت اقتصادی قابل ذکری، امرار معاش نمایند؛ در همین موسم است که بخاطر تقاضای بیشتر برای کالاها و خدمات، نرخ ها هم سیر صعودی یافته و چندین برابر موسم عادی، افزایش می یابند. این هم چنانچه می دانیم، از مستلزمات مناسبات کالایی در قلمرو اقتصاد بازار آزاد میباشد.
معلوم نیست که فقهای شرع و امام های مساجد، چرا در این موسم، مسلمانان مکه را به اعتدال و به التزام به معیارهای دینی اسلام گویا به انصاف دعوت ننموده و فتوای خودشان را صادر نمی نمایند! اگر ملاها، امامان، فقها ...
خودشان در بدل عرضه خدمات دینی
خویش مزد دریافت نموده و از این رهگذر امرار معاش می نمایند، چرا و به چه دلیلی خدمات ریزرف کنندگان مکان های نماز را
ممنوع اعلام نموده و
ایشان را از این منبع درآمد و کسب سود، محروم کرد!
اگر سود البته در پرتو تعالیم دین اسلام، یک عمل ناروا و حرام محسوب میگردد؛ اما همین پدیده در جامعه اسلامی در واقع، یک واقعیت شایع و غیر قابل انکار میباشد. بطور مثال بانک های خود عربستان سعودی، برای نگهداری و پس اندازهای شهروندان مسلمان سعودی و مسلمانان مقیم آنجا، سودی نمی پردازند، در حالیکه تنها از بابت نگهداری پول های خیالی (پترو دولار) شیخ های میلیادر عرب در بانک های کشور های غربی، سود های کلانی به جیب های آنها سرازیر میگردد!
از این ها که بگذریم، جالب است که مقامات سعودی در هر فرصتی که پیش آید، ابتدا انگشت اتهام خودشان را بسوی خارجی ها دراز می نمایند، توگویی که دینداری مسلمانان سعودی و التزام شان به تعالیم و اخلاقیات دینی، نسبت به مسلمانان غیر سعودی بیشتر باشد!
البته این یک نحوه تفکر بغایت ارتجاعی و یک سیاست شناخته شده راسیستی میباشد که محدود و منحصر به مقامات عرب سعودی هم
نمی گردد؛ در هر کشور چه غیر اسلامی و چه اسلامی، رویکرد طبقات حاکمه به چنین سیاستی ارتجاعی و پیش قضاوتی های راسیستی، یک امر و یک پدیده ای شناخته شده و مروج میباشد، که در مواقع لزوم، دستگاه های طبقات حاکمه ارتجاعی بدان متوسل میگردند، که اتهام مقامات سعودی هم از همین نوع میباشد. جالب توجه است که علمای دین و امامان مساجد که پیوسته از عدالت، انصاف و اخوت اسلامی یاد کرده و امت اسلامی را موعظه می نمایند، بر ضد یک چنین فکر و عمل تفرقه افگنانه و راسیستی گویا غیر اسلامی، هیچگاهی فتوای اسلامی نمیدهند!
اگر عمل ریزرف کنندگان اماکن مقدس در بدل دریافت پول را بتوان، عملی منافی تعالیم غرای اسلامی تلقی نمود، پس دین فروشی علمای کرام شرع و امامان مساجد را به چه میتوان تشبیه و تعبیر کرد؟! هنوز دیری نگذشته که یکی از میان خود همین روحانیون پر هیاهوی اسلام در جمهوری اسلامی ایران بنام مهدی کروبی، امامان با نام و نشان نماز جمعه در این کشور را بخاطر فتوای های تفرقه افگنانه و مصلحت اندیشانه خودشان، علنا و به صدای جار، به دین فروشی متهم کرد!
